FAKE NEWS – podstawowe narzędzia internetowe w walce z dezinformacją*

FAKE NEWS to wyrażenie odnoszące się do zjawiska, które w dzisiejszych czasach robi zawrotną karierę. W roku ubiegłym zostało nawet uznane za słowo roku**. Według definicji Wikipedii fake news to:

“forma przekazywania informacji, która opiera się na celowej dezinformacji lub oszustwie, rozprzestrzeniana poprzez drukowane i nadawcze serwisy informacyjne, media elektroniczne czy serwisy społecznościowe. Informacje te są pisane i publikowane w celu wprowadzenia w błąd, albo w celu uzyskania finansowych lub politycznych korzyści. Często stosują chwytliwe nagłówki w celu zwrócenia możliwie dużej uwagi. Należy rozróżnić nieprawdziwe i wprowadzające w błąd fałszywe wiadomości od satyry lub parodii, która jest przeznaczona dla humoru, ale nie ma na celu wprowadzenia w błąd odbiorców. 
Łatwe dochody z reklam, wzmożone podziały polityczne i popularność mediów społecznościowych, przede wszystkim Facebooka, to główne przyczyny wzmożonego oddziaływania fake newsów, obok rzetelnych wiadomości.”

https://pl.wikipedia.org/wiki/Fake_news

Nie jest to jednak zjawisko nowe, z czego musimy zdawać sobie sprawę. Obecna popularność tego określenia wynika z tego, że dzięki mediom masowym, a zwłaszcza internetowi, dezinformacja rozprzestrzenia się na niespotykaną dotychczas skalę i jest znacznie częściej wykorzystywana przez ludzi, firmy, instytucje czy państwa.

Choć internet jest jednym z powodów skuteczności ‘fejkowych wiadomości’, jest również podstawowym narzędziem do ich zwalczania. W pierwszej kolejności należy wspomnieć o narzędziach do weryfikacji rzetelności docierających do nas informacji, które są całkowicie darmowe***. Więcej – mówimy o serwisie, który jest powszechnie znany, a z którego korzystać możemy nawet jako niezarejestrowani użytkownicy. Mowa tu naturalnie o wyszukiwarce Google.

Prawie każdy z nas korzysta z niej często – nawet nie zdając sobie z tego faktu sprawy, odkąd nie musimy otwierać strony google.pl/google.com, by z niej korzystać. Wydaje nam się więc, że świetnie ją znamy. Jeśli przedstawione poniżej sposoby korzystania z niej są wam doskonale znane, potraktujcie to jako powtórkę lub przejdźcie do kolejnych części artykułu.

Poszukując informacji często wpisujemy hasło, wyrażenie czy dane w sposób najbardziej naturalny w pasku wyszukiwania, np.: [kina w poznaniu]. Jeśli chcemy, by wyszukiwarka znalazła dokładniejsze dane, które będą zawierały wszystkie poszukiwane słowa, korzystajmy z cudzysłowu, np.: [„jan kowalski warszawa”]**** – otrzymamy wyniki wyszukiwania, które będą zawierały wszystkie słowa w takim brzmieniu lub informację, że jakiegoś słowa w nich brakuje.

W podanym przykładzie otrzymamy około trzy i pół tysiąca wyników. To sporo, a zwykle nie mamy czasu, by zapoznać się ze wszystkimi stronami. Jeśli więc wiemy jakich informacji NIE POSZUKUJEMY, możemy zawęzić wyszukiwanie stosując wykluczenia. Po wyszukiwanej frazie [„jan kowalski warszawa”] dodajemy [-][termin, jaki nie ma się znaleźć w wynikach]. Wygląda to tak:

„jan kowalski warszawa” -facebook

Podkreślenie ma na celu zwrócenie waszej uwagi na dodany element. Wykluczenia możemy stosować wielokrotnie, np.:

„jan kowalski warszawa” -facebook -nk -nekrolog

W ten sposób zostało nam już tylko około sześćset stron.

Załóżmy, posługując się dalej tym przykładem, że szukamy dokumentów PDF z tymi danymi. Używając komendy [filetype:] możemy sprecyzować, że chodzi nam o:

filetype:pdf „jan kowalski warszawa” -facebook -nk -nekrolog

Jeśli dodatkowo wiemy, na jakiej stronie te informacje powinny być zawarte, możemy ograniczyć wyszukiwanie do konkretnej strony za pomocą komendy [site:]:

site:strazgraniczna.pl filetype:pdf „jan kowalski warszawa”

W tym wypadku dodatkowe wykluczenia nie są konieczne. Dzięki temu z trzech i pół tysiąca wyników wyszukiwania udało nam się je zawęzić do dwóch.

WAŻNE: nie musimy podawać określonej strony – może to być tylko oznaczenie typu domeny, np. .gov – dla domen rządowych, np.: site:.gov

Dodatkową komendą, która może nam się przydać do szybkiego zaznajomienia się z pojęciami to: [define:]

define:opozycja

Pamiętajmy jednak, że google podaje odpowiedź na podstawie analizy dokonanej przez sztuczną inteligencję, więc wynik takiego wyszukiwania należy zweryfikować, np.: define:wolność.

W pole wyszukiwarki możemy również wpisywać pytania czy działania matematyczne, np.:

jakie słowa wypowiedział o opozycji kaczyński?

czy

2*4 – tu otrzymamy nie tylko wynik, ale cały kalkulator do kolejnych operacji

Inne popularne komendy to:

[allintext:] – fraza występuje w treści strony, a nie tylko w jej opisie

[allinurl:] – fraza występuje w adresie strony

[OR] – gdy nie jesteśmy pewni nazwiska czy nazwy miejscowości, wstawiamy ten operator między poszukiwane słowa

[@] – gdy szukamy danej osoby bądź podmiotu w mediach społecznościowych, np.: @morawiecki

[related] – gdy szukamy podobnych stron

[~] – wyszukiwanie z synonimami oznaczonego w ten sposób wyrażenia

[*] – jeśli szukamy frazy, której nie pamiętamy bądź której nie jesteśmy pewni, możemy gwiazdką oznaczyć słowa, których nie pamiętamy, np.: “białe jest * a czarne jest *”

[] – wyszukiwanie w zakresie dat, np.: prezydent poznania 1990…1993

Frazy, wykluczenia i komendy możemy używać w dowolnej kolejności.

Dodatkowo możemy skorzystać z Narzędzi wyszukiwania, które znajdziemy tutaj:

Dzięki temu możemy określić w jakim języku wyszukujemy, w jakim zakresie czasowym (ważne, gdy poszukujemy informacji na temat zdarzenia, które właśnie się wydarzyło – możemy ograniczyć wyniki do ostatniej godziny, doby, tygodnia, miesiąca czy zakresu dat),  a także czy wyniki mają być dokładne czy też mają zawierać dowolne słowa z wyszukiwanej frazy z odmianami.

Wymienionych powyżej komend nie musimy pamiętać, gdyż możemy skorzystać z wyszukiwania zaawansowanego pod adresem: https://www.google.pl/advanced_search

Możemy tam również trafić za pomocą tej opcji w menu:

Innymi przydatnymi narzędziami do weryfikacji informacji od Google są:

scholar.google.pl

trends.google.com

books.google.pl

translate.google.com – narzędzie do tłumaczenia, które poza normalnymi funkcjami potrafi przetłumaczyć dowolną stronę – w okno tłumaczenia należy wpisać adres strony do przetłumaczenia i wybrać język, na jaki ma zostać przetłumaczona, np. onet.pl

To pierwszy artykuł na ten temat. Kolejne poruszać będą tematykę baz danych, pracy z materiałami graficznymi i wideo, przeszukiwania mediów społecznościowych, a także narzędzi prawnych.

Grafika wykorzystana jako nagłówek artykułu pochodzi z serwisu pixabay.com na licencji CC0 i została zmodyfikowana przez autora. Zrzuty ekranów przygotowane przez autora.

Grzegorz Borys

Przypisy:

* –  Artykuł powstał dzięki szkoleniu zorganizowanym przez Fundację Panoptykon “Wybory bez dezinformacji”, https://panoptykon.org/wybory-bez-dezinformacji

** – https://www.collinsdictionary.com/woty

*** – Serwis Google nie jest przedsięwzięciem non profit, ale zyski czerpie m.in. nie od użytkowników, ale od współpracujących z nim firm, płatnych reklam czy płatnych usług. W tym materiale omawiam jedynie darmowe narzędzia dostępne dla użytkowników, którzy nie mają konta w serwisie.

**** –  Nawiasy kwadratowe w tekście służą jedynie do wyróżnienia fraz wpisywanych w pole wyszukiwania


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *