Prof. dr hab. Krystyna Skarżyńska „Demokracja czy autokracja? Kto dziś popiera autorytarną władzę?” – relacja z wykładu

W ramach Latającego Uniwersytetu Demokracji w środę, 15 marca, odbył się w Poznaniu wykład otwarty prof. dr hab. Krystyny Skarżyńskiej „Demokracja czy autokracja? Kto dziś popiera autorytarną władzę?”. Prof. Skarżyńska podzieliła się z nami wynikami swoich najnowszych badań zgłębiających od strony psychologicznej zagadnienie stosunku społeczeństwa polskiego do demokracji – w tym demokracji liberalnej – oraz systemów autorytarnych. W swoich badaniach Pani Profesor szukała odpowiedzi na pytanie: jakie czynniki decydują o tym, że jesteśmy skłonni popierać autorytaryzm.

LUD20170315_09 LUD20170315_05

W dyskusji nad przyczyną wybierania przez dużą część Polaków władzy, która odchodzi od demokracji, zwraca się uwagę na 3 wątki: rozumienie demokracji, poczucie niesprawiedliwości i rozumienie wolności.

Stosunek obywateli do tych trzech zagadnień, a także ich różnorodne pojmowanie, wpływają na skłonność do popierania w większym stopniu demokratycznej czy też niedemokratycznej władzy.

W przypadku demokracji, w tym demokracji liberalnej, problemem może okazać się potoczne rozumienie demokracji, często różne od definicji występującej w podręcznikach politologii czy filozofii politycznej. Coraz częściej widać brak wiedzy, czym jest demokracja, choć słowo jest w powszechnym użyciu. Problemem jest także fakt, że definicja demokracji jest konstruowana na różnych polach, np. socjalnym (co państwo demokratyczne powinno zapewniać swoim obywatelom), instytucjonalnym (jaki sposób funkcjonowania instytucji państwa jest niezbędny – np. niezależne sądy) czy też aksjologicznym (demokracja musi realizować pewne fundamentalne wartości).

LUD20170315_07 LUD20170315_03 LUD20170315_04

W przypadku poczucia niesprawiedliwości należy zauważyć, że system sprzed 2015 r. był postrzegany jako niesprawiedliwy. Większość Polaków nie legitymizowało moralnie tego systemu, zarzucając mu występowanie rozbieżności dochodów, niesprawiedliwych wyroków oraz oderwania się elit, które nie troszczyły się o społeczeństwo.

Jak zauważyła prof. Skarżyńska ukształtowały się różne rozumienia wolności: w wolności funkcjonującej w demokracji liberalnej w większym stopniu obecna jest wolność refleksyjna, w której szanuje się prawa i wolności innych. Natomiast sprzyjanie wolności absolutnej („wszystko wolno”) prowadzi paradoksalnie do rozwoju autorytaryzmu, ponieważ w sytuacji, gdy z wolności absolutnej korzysta władza, prowadzi to do ograniczenia wolności obywateli.

LUD20170315_01 LUD20170315_02 LUD20170315_06

Prof. Skarżyńska, badając psychologiczne, a nie np. społeczne powody odchodzenia od demokracji, wzięła pod uwagę stosunek obywateli do takich kwestii jak akceptacja zasad demokracji liberalnej, akceptacja władzy autorytarnej w różnych jej przejawach, akceptacja jednopartyjności czy przyzwolenie na agresywną retorykę i groźby.

Pani Profesor przytoczyła też wyznaczniki autorytaryzmu, jakie w „Syndromie dyktatorskiej buty” zawarł David Owen: postrzeganie świata jako areny, na której polityk pokazuje swoją moc i władzę i szuka uwielbienia, a nie zajmuje się rozwiązywaniem problemów obywateli; nastawienie na polepszenie wizerunku kosztem prezentowania rzeczywistych idei i działań; tendencja do egzaltacji i mesjanistyczny styl prezentowania własnych dokonań; interesy własne utożsamiane z państwowymi; pogarda dla rad i krytyków; przekonanie o własnej omnipotencji i zasadach moralnych; przekonanie o odpowiedzialności przed siłami nadprzyrodzonymi a nie opinią publiczną; nerwowość, brawura i impulsywność; butna niekompetencja w polityce; a w końcu także utrata kontaktu z rzeczywistością.

LUD20170315_10 LUD20170315_12 LUD20170315_13

Widownia w sposób żywiołowy zareagowała na ten podręcznikowy opis, odnosząc go bez najmniejszych wątpliwości do obecnie nam panującego Prezesa. Jednocześnie pojawiła się smutna konstatacja, że w Polsce mamy obecnie do czynienia z władzą w wersji autorytarnej, a nie demokratycznej.

W takcie dyskusji szukano m.in. odpowiedzi na pytania o to, czy dyktator może oddać władzę dobrowolnie, a także dlaczego otoczenie Jarosława Kaczyńskiego postępuje w taki a nie inny sposób. Dyskutanci poruszali kwestie odpowiedzialności za istniejącą sytuację poprzedniej ekipy rządzącej czy sposobu na zmianę stosunku obywateli do obecnej autorytarnej władzy.

Joanna Darecka

Latający Uniwersytet Demokracji

Komitet Obrony Demokracji Wielkopolska

Zdjęcia: Jerzy Ratajczak