Relacja z wykładu LUD prof. UAM dr hab. Doroty Piontek „ Populizm i media: mediatyzacja polityki – polityzacja mediów”

Szanowni Państwo!

Wszystkich, którzy nie mieli okazji wziąć udziału w wykładzie otwartym prof. UAM dr hab. Doroty Piontek „ Populizm i media: mediatyzacja polityki – polityzacja mediów”, który odbył się w dniu 24 stycznia w Poznaniu w ramach Latającego Uniwersytetu Demokracji, zapraszam do zapoznania się ze skróconą wersją wykładu, opartą na konspekcie Pani Profesor.

Andrzej Zimowski

26952436_1652357021454137_3813142921052670503_o

CZYM SĄ MEDIA?

Media postrzega się powszechnie jako czwartą władzę, a nawet czasami wręcz jako władzę wiodącą. Tymczasem nadal opieramy się w analizach mediów na ich modelu z lat 50, podczas gdy media wciąż się zmieniają, m.in. aktywnie uczestnicząc w procesach demokratyzacji – wzbogacając ją lub osłabiając – ale zawsze pełniąc rolę ogromnie ważnego elementu gry politycznej. Media powinny umożliwiać szeroką możliwość debaty publicznej i to robią, ale ich wielość powoduje powstanie pewnego chaosu.

Do opisu mediów używamy metafor: „okna” – bo dzięki nim widzimy świat wokół nas, „zwierciadła” – bo odbijają rzeczywistość, ale często jak w gabinecie krzywych luster – lekko ją skrzywiając, „filtru” – bo odsiewają i przekazują nam wiadomości, które stają się wskazówką, jak winniśmy się zachować, czyli pełnią rolę „drogowskazu”, „forum/sceny” – media mogą być forum, polem dyskursu, ale i sceną „teatralnego” kierowania uwagą widza, słuchacza, „ekranu/bariery” – bo mogą pełnić rolę ekranu, obrazu, ale i ten ekran może zasłaniać prawdziwy obraz, więc być de facto barierą oddzielającą od rzeczywistości.

Media mają wielki wpływ na naszą świadomość, ale ich wielość powoduje, że bezpośredni wpływ jest ograniczony i opóźniony, każdy odbiera i analizuje rzeczywistość za ich pośrednictwem według swojej własnej możliwości intelektualnej.

Tendencje w rozwoju mediów:

  • zanik tradycyjnej prasy partyjnej – od lat dziewięćdziesiątych;
  • rosnąca koncentracja własności w mediach;
  • uzależnienie mediów od źródeł finansowania (reklamy);
  • silna orientacja na komercyjną wartość newsów;
  • rozwój internetu – tendencja nie wykluczająca prasy drukowanej, lecz prowadząca do innego typu jej prezentowania.

27330307_1618357181552883_286429997_o

27267646_1618356498219618_839040866_o

POPULIZM I MEDIA

Zjawisko populizmu jest obserwowane w mediach poprzez wzajemne interesy obydwu stron, czyli zarówno polityków, jak i mediów. O kwestiach związanych z obecnością populizmu w mediach Pani Profesor mówiła na podstawie projektu europejskiego, w którym uczestniczy wspólnie z naukowcami z 26 krajów. Projekt ten dotyczy populistycznego komunikowania politycznego. Naukowcy zauważają trzy wzorce mówienia w mediach o partiach populistycznych:

  1. Wzorzec 1:
    1. partie populistyczne mniej obecne w mediach mają mniejsze poparcie sondażowe, z drugiej strony media tworzą rodzaj sanitarnego kordonu wokół partii populistycznych, które nie mają dużego poparcia, i unikają mówienia o nich;
    2. w momencie gdy partia populistyczna zyskuje większe poparcie, następuje intensyfikacja relacji medialnych; ma miejsce ewolucja od „kontrowersyjnego outsidera” do „legitymizowanego outsidera”.
  2. Wzorzec 2:
    1. intensywne relacjonowanie przez media przekłada się na wyniki poparcia dla partii populistycznej;
    2. nie jest ważna treści relacji (może być nawet negatywna) – ważna jest widzialność – zresztą nie wszystkie informacje są negatywne;
    3. w przypadku gdy relacje mediów na temat partii populistycznej mają negatywny wydźwięk – media są przedstawiane przez tę partię jako element establishmentu.
  3. Wzorzec 3 ( np. w Niemczech):
    1. Media mówią o populistach jednoznacznie krytycznie – w trosce o zdrowie demokracji.

Obecność populizmu w mediach powoduje, że przekaz populistyczny jest wzmacniany poprzez jego ekspozycję. Na obecność populizmu w mediach wpływają m.in. politycznie motywowana własność mediów, komercyjnie motywowana własność mediów, zbieżność zainteresowania kwestiami społecznymi, środowisko wydarzeń i uwarunkowania kulturowo-historyczne.

27394067_1618357184886216_65493573_o

27265897_1618357528219515_412923731_o

Relacja między populizmem i mediami:

  • współudział mediów w popularyzowaniu i legitymizowaniu populizmu;
  • konwergencja celów populistów i mediów kierujących się logiką produkcji;
  • działania mediów są nieintencjonalne;
  • medialna atrakcyjność populizmu;
  • dystansowanie się mediów od populizmu to dowód na ich mainstreamowy charakter.

MEDIATYZACJA POLITYKI

Jest to proces pośredniczenia mediów w poznawaniu świata przez ich odbiorców także w sferze politycznej – polityka dochodzi do nas poprzez media. Naszą wiedzę o polityce nie budujemy na podstawie osobistego doświadczenia – np. spotkań z politykami czy udziału w polityce – ale za pośrednictwem mediów.

Sposób pokazywanie rzeczywistości w mediach to wypadkowa pięciu czynników:

  1. konwencji danego medium;
  2. rutyny personelu medialnego;
  3. zasad rynku, na którym funkcjonuje dane medium;
  4. technologii, z jakiej medium jest w stanie korzystać w danym czasie;
  5. kultury rozumianej jako domniemane wzorce zaspokajania potrzeb odbiorców – jako odbiorcy mamy również wpływ na wzorzec prezentacji debat, dramaturgii, języka – to my oceniamy, czy temat jest ciekawy i my decydujemy, czy uczestniczymy.

27021241_1652357251454114_5196519010629214804_o

27267194_1618357138219554_374546636_o

Polityzacja mediów następuje poprzez próby zdominowania mediów przez sferę polityki i wykorzystania dla realizacji własnych celów, jawne wkraczanie i obecność polityki (we wszystkich jej przejawach i odmianach) w życie codzienne mediów masowych, upolitycznienie mediów, upartyjnienie – w skrajnym przypadku wykorzystywanie ich dla swoich celów partyjnych.

Mamy trzy statusy nadawcy: publiczny, komercyjny, społeczny. W opisie cech nadawcy publicznego Pani Profesor opierała się na wzorcu, jakim jest BBC, aczkolwiek zastrzegła, że dobry wzorzec nie musi działać w Polsce. Jego cechy to:

  1. dostępność terytorialna i techniczna (obecnie jest to właściwie jedyny warunek spełniany w Polsce w mediach publicznych);
  2. zaspokajanie potrzeb różnych grup odbiorców;
  3. finansowanie z trzech źródeł: abonament, działalność gospodarcza, dotacje z budżetu;
  4. dbałość o niezależność ( nie istnieje w naszej rzeczywistości);
  5. dbałość o innowacyjność;
  6. dbałość o pluralizm;
  7. funkcje społeczne: kultura, polityka.

Mieliśmy możliwość zapoznania się z wieloma przykładami tzw. „pasków” z programów informacyjnych telewizji publicznej, które zaprzeczają w/w zasadom.

27329780_1618356528219615_794472484_o

26961630_1652357154787457_8395099524170846410_o

Pani Profesor przedstawiła też krótkie opisy pozostałych nadawców. Nadawcę komercyjnego cechują finansowanie w oparciu o działalność gospodarczą oraz działanie w oparciu o koncesję. Natomiast nadawcę społecznego cechuje finansowanie z dobrowolnych dotacji, zakaz prowadzenia działalności komercyjnej, działanie w obszarze: edukacji, informacji, religii, działalności charytatywnej oraz fakt, że nie ponosi on kosztów koncesji.

Po wykładzie Pani Profesor, nastąpiła seria pytań ze strony słuchaczy i najbardziej utkwiło mi w pamięci pytanie, zadane piękną polszczyzną przez nieznaną mi słuchaczkę, na temat roli języka używanego w mediach. Prof. Piontek zgodziła się z tezą o ogromnej roli języka używanego w polityce i mediach. W pamięci pozostało mi też jedno stwierdzenie Pani Profesor – rzeczywistość jest zawsze obiektywna, natomiast nasze postrzeganie jest subiektywne! Wykład był na tyle interesujący, że jego słuchacze wyrażali nadzieję na ponowne spotkanie z Panią Profesor.

27267559_1618357098219558_614594618_o

Osoby zainteresowane zapoznaniem się z wykładem, a także z dyskusją, jaka nastąpiła po nim, zapraszam do obejrzenia transmisji z wykładu, którą można znaleźć na naszej stronie Pokolenie KOD: https://www.facebook.com/PokolenieKOD/videos/982473725234484/.

Andrzej Zimowski

Edycja: Joanna Darecka

Zdjęcia: Waldemar Andrzej Jóźwiak, Grzegorz Borys

Latający Uniwersytet Demokracji
Komitet Obrony Demokracji Wielkopolska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *